چندتایی‌ها

لیست‌ها برای ذخیره‌سازی مجموعه‌ای از اعضا مناسب است که ممکن است در طول برنامه تغییر کنند. قابلیّت تغییر دادن لیست‌ها به ویژه زمانی مهم است که بخواهید با فهرستی از کاربران یک وب‌سایت یا شخصیت‌های یک بازی کار کنید. با این حال گاهی به ساختن لیستی نیاز دارید که نباید تغییر کند. چندتایی‌ها چنین امکانی به شما می‌دهند. پایتون به مقادیری که مقدارشان قابل تغییر نیست تغییرناپذیر می‌گوید و لیستِ تغییرناپذیرْ چندتایی نامیده می‌شود.

تعریف کردن یک چندتایی

چندتایی درست مشابه یک لیست است با این تفاوت که برای تعریف آن به جای کروشه از پرانتز استفاده می‌شود. پس از تعریف چندتایی می‌توانید درست همانند یک لیست، با استفاده از شاخصِ هر عضو به مقدار آن دسترسی داشته باشید.

برای مثال اگر مستطیلی داشته باشیم که اندازه‌ی آن همیشه باید ثابت باشد، برای اطمینان از تغییر نیافتن اندازه‌ها می‌توانیم ابعاد آن را در یک چندتایی قرار دهیم:

1
2
3

dimensions = (200, 50)
print(dimensions[0])
print(dimensions[1])

چندتایی dimensions را با استفاده از پرانتز به جای کروشه در 1 تعریف کرده‌ایم. در 2 به کمک همان روشی که برای دسترسی به اعضای لیست استفاده می‌کردیم، هر عضو چندتایی را جداگانه چاپ می‌کنیم:

1
2

200
50

حال ببینیم اگر سعی کنیم یکی از عناصر داخل چندتایی را تغییر دهیم چه اتّفاقی می‌افتد:

1
2

dimensions = (200, 50)
dimensions[0] = 250

کد در 1 سعی می‌کند مقدار اولّین بُعد را تغییر دهد امّا پایتون خطایی مربوط به نوع برمی‌گرداند. دلیل این مساله این است که سعی کرده‌ایم یک چندتایی را تغییر دهیم و این کار برای این نوع مجاز نیست، پایتون می‌گوید که نمی‌توانیم مقدار جدیدی به یکی از اعضای داخل چندتایی نسبت دهیم:

1
2
3
4

Traceback (most recent call last):
  File "dimensions.py", line 2, in <module>
    dimensions[0] = 250
TypeError: 'tuple' object does not support item assignment

این کار به نفع ماست چون انتظار داریم هر گاه خطی در برنامه تلاش کرد ابعاد مستطیل را عوض کند، پایتون اعلام خطا کند.

1

my_t = (3,)

حلقه زدن در تمام مقادیر یک چندتایی

درست همانند کاری که در لیست‌ها انجام می‌دادید، می‌توانید به کمک یک حلقه‌ی for در تمام اعضای یک چندتایی بچرخید:

1
2
3

dimensions = (200, 50)
for dimension in dimensions:
    print(dimension)

پایتون تمام اعضای چندتایی را برمی‌گرداند، درست مانند لیست‌ها:

1
2

200
50

رونویسی یک چندتایی

اگرچه نمی‌توانید محتویات یک چندتایی را تغییر دهید امّا می‌توانید به متغیّری که بیانگر یک چندتایی است، مقدار جدیدی نسبت دهید. بنابراین اگر به تغییر دادن ابعاد نیاز داشتیم می‌توانیم کل چندتایی را دوباره تعریف کنیم:

1
2
3
4
5
6
7
8
9

dimensions = (200, 50)
print("Original dimensions:")
for dimension in dimensions:
    print(dimension)

dimensions = (400, 100)
print("\nModified dimensions:")
for dimension in dimensions:
    print(dimension)

خط‌هایی که از 1 شروع می‌شوند چندتاییِ اوّلیّه را تعریف و آن را چاپ می‌کنند. در 2 یک چندتاییِ جدید به متغیّر dimensions نسبت می‌دهیم. در 3 ابعاد جدید را چاپ می‌کنیم. پایتون این بار خطایی اعلام نمی‌کند زیرا بازنشانی یک متغیّر مجاز است:

1
2
3
4
5
6
7

Original dimensions:
200
50

Modified dimensions:
400
100

چندتایی‌ها در مقایسه با لیست‌ها ساختمان‌های داده‌ی ساده‌ای هستند. هنگامی از آن‌ها استفاده کنید که مجموعه‌ی مقادیرِ موردِ نظرِ شما در طولِ عمرِ برنامه تغییر نمی‌کنند.

خودآزمایی

بوفه

یک رستورانِ بوفه‌ای تنها پنج غذای اصلی ارائه می‌کند. پنج غذای ساده را در نظر بگیرید و نام آن‌ها را در یک چندتایی ذخیره کنید.

• با یک حلقه‌ی for غذاهایی را که رستوران عرضه می‌کند چاپ کنید.
• سعی کنید یکی از مقادیر چندتایی را تغییر دهید و مطمئن شوید پایتون ایجاد تغییرات را رد می‌کند.
• رستوران فهرست غذاها را تغییر می‌دهد و دو غذا را جایگزین می‌کند. یک خط برای بازنویسی چندتایی اضافه کنید و سپس به کمک حلقه‌ی for تمام اعضای فهرستِ بازنگری‌شده را چاپ کنید.